Terwijl ik gisteravond een tof optreden samen met trompetvirtuoos Eric Vloeimans deed in de Zutphense Schouwburg, werd een schuimbekkende column van Arjan Peters afgedrukt in de Volkskrant. Het is een eh, niet zo vriendelijk stuk. Peters gebruikt de column-vorm om een stuk ongenuanceerder dan in een recensie te werk te gaan. Daar heb ik de volgende repliek op:

In de Volkskrant van 22 januari stond bij de korte signaleringen een stukje over mijn vertaling van x91District and circlex92 van Seamus Heaney. De anonieme auteur ging in op mijn vrije vertaling van de titel in x91Regio en ringx92. x91Het is wennenx92, besloot het stukje cynisch, wat je kunt lezen als een een conservatieve stellingname tegen iets wat niet zo degelijk is als vroeger. Maar de auteur is zich blijkbaar wel bewust van het feit dat hier een keuze gemaakt is.
Zo niet Arjan Peters, die schreef in de Volkskrant van vandaag (29 januari) een column (geen recensie) over diezelfde vertaling. Daarin stelt hij dat de titel verwijst naar de Londense metro en dat mijn vertaling x91Regio en ringx92 onjuist is. Het grappige is dat ik met instemming van Heaney deze keuze gemaakt heb, omdat de woorden volgens hem en mij meer betekenen dan alleen een plaatsaanduiding, en de Nederlandse lezer niet meteen de Londense metro in zijn hoofd heeft. Door toch de metrokaart als omslag te gebruiken is die betekenis wel gedekt. Maar dan is dat ineens weer niet goed, volgens Peters, want x91Regio en ringx92 zijn metrolijnen. Tja.
Volgens Peters heet de bundel alleen zo, omdat daar in 2005 een aanslag gepleegd werd. x91Weet Mirck niets van,x92 stelt Peters. Heaney mailde mij dit: x91I chose District and Circle as a title because 1) I used to travel on that line/those lines when I worked on a summer holiday job in London, in the early 1960s – from Earls Court to St James’s Park and back; but also 2) because the words ‘district’ and ‘circle’ apply to the book in a different way, in that many of the poems return to a district – my childhood world in Ulster – which the poems also ‘circle’, or circle around, in memory.x92 Daarom stemde hij dus in met deze vrije vertaling. Wie heeft er gelijk?
Opvallend is dat Peters zich niet lijkt af te vragen waarom ik deze keuze gemaakt heb en denkt dat het pure domheid is. Waarom zou de vertaler Heaney in zijn dankwoord noemen? Je kunt dan toch zelf ook wel bedenken dat er overleg geweest is. En enige research op internet had Peters snel naar mijn weblog gebracht, waar de hele kwestie over de titelvertaling uitgebreid met voors en tegens beschreven wordt.
(Menno Wigman vertaalde het gedicht van Baudelaire x91Enivrez-vousx92 met x91Wees altijd dronkenx92. Natuurlijk staat dat er niet, dat weet Wigman ook wel, maar het gedicht gaat over de strijd tegen de vergankelijkheid, de tijd, en die betekenislaag heeft Wigman zo gevangen, door een offer aan de letterlijke vertaling. Peters wil blijkbaar alleen letterlijke vertalingen, en daarom zegt hij in zijn stukje ook niets over de klank van de Nederlandse overzetting, of over oplossingen voor kwesties waarvan Heaney meende dat ze onvertaalbaar waren.)
Dan noemt Peters nog dat ik x91veilx92 niet met het (volgens de Van Dale verouderde) x91voorhangx92 vertaal maar met x91sluierx92. Het gedicht gaat echter over een sneeuwstorm x96 daarin zie je volgens mij als door een sluier, niet als door een gordijn, want dan zie je niets.
Ook de zin x91een seconde lang / heb ik zelf de blik van een vogelx92 is te moeilijk voor hem x96 x91a birdseye of myelfx92 had ik letterlijk moeten vertalen, vindt hij, terwijl de zinnen daaromheen al prachtig suggereren dat de x91ikx92 in het gedicht kijkt als een merel en dat hij spreekt over zijn dode broer.
Vertalers zijn x91mensen die de schade beperkt houdenx92 stelt Peters negatief. Maar deze vertaler is een x91beunhaasx92, x91nog gesubsidixeberd ookx92. Dat zal ik even uitleggen: de bijdrage kwam van het Ireland Literary Exchange. x91The literary quality of the translation is of an acceptable standard and consistent throughout. The translator clearly has a x91good poetics sensex92 and is the strong point of the translation,x92 stelt de adviseur (in tegenstelling tot de columnist).
Na nog wat spelfouten wordt de vertaler Iers-engels afgeserveerd op een misser in een Latijnse uitdrukking. Ik vraag me af of de literaire kritiek, die steeds minder ruimte krijgt, gediend is met dit soort columns, die de schaarse kans om een mooie dichtbundel degelijk te bespreken laten liggen ten gunste van een aanvallen op de persoon van (in dit geval) de vertaler. Natuurlijk biedt de persoonlijke vorm hier ruimte voor bijvoorbeeld een scheldkanonnade, wat je in een serieuze recensie niet zou doen. Aan de andere kant is de kinderachtige aanval zo evident persoonlijk dat alleen hij daarom al niet serieus te nemen is. De reden dat ik er toch op inging, is dat ik het een blamage voor de literatuurkritiek vind.